Последние новости
Домой » ЯНГИЛИКЛАР » ТЕХНОЛОГИЯ » Буюмлар интернети - бу нима дегани ўзи?

Буюмлар интернети - бу нима дегани ўзи?

Инсоният ўз тарихида учта ахборот инқилобини амалга оширган. Биринчиси - ёзувнинг кашф этилиши бўлган бўлса, иккинчиси - китоб босишнинг ихтиро қилиниши эди. Учинчи ахборот инқилоби эса Интернет бўлган.

Ҳозирда интернет орқали ёзишмалар, видеоқўнғироқлар ва ҳатто савдо ишларининг бажарилиши ҳамма учун одатий ҳолга айланди. Ҳатто ҳукумат ҳам ўз функцияларининг муайян қисмини интернет орқали бажармоқда. Лекин, глобал тармоқнинг имкониятлари бу билан ҳам чекланиб қолаётгани йўқ. Қизиғи шундаки, интернетдан фойдаланишни энди нафақат одамлар, балки, буюмлар ҳам “уддалайдиган” замонга қадам қўймоқдамиз.

Ҳа, ҳа, ҳайрон бўлманг. Аслида интернетдан фойдаланадиган буюмлар замонаси ҳам аллақачон бошланган. Шу сабабли ҳам бу соҳа “буюмлар интернети” деб номланиш олган бўлиб, ахборот технологиялари эволюцияси бир кун келиб бу жараёнга киришиши албатта табиий ҳол.

“Буюмлар интернети” консепцияси ҳамда, термининг ўзи дастлаб 1999-йилда Массачусетс технологик институти ходими Кевин Эштон томонидан ўртага ташланган эди. Унга кўра, биз кундалик турмушда фойдаланадиган энг оддий рўзғор буюмлари, масалан, чойнак, эшик қулфи, музлатгич сингарилардан тортиб, ижтимоий аҳамиятга эга бўлган техник воситалар, масалан, кўча чироқлари, эскалаторлар, автомобил тўхташ жойлари (парковка) ва шаҳар хавфсизлик хизматларигача ёки тиббиётда қўлланиладиган юқори технологик қурилмалар - масалан, кардиостимуляторлардан бошлаб, ишлаб чиқариш жараёнларини бошқаришгача бўлган барча-барча жабҳаларни интернет билан қамраб олиш кўзда тутилган.

Бунда, мазкур соҳаларнинг интернет қамрови одам иштирокини истисно қилиши, яъни, буюмлар одам иштирокисиз ҳам интернет орқали ўзаро “мулоқот” қилиши назарда тутилади. “Буюмлар интернети” дейилишининг сабаби ҳам шунда.

Қайд этиш жоизки, буюмлар орасида интернет орқали мулоқотга киришган энг биринчи буюм бу яна ўша Массачусетс технологик институти битирувчиси Жон Ромкининг тостери бўлган эди. 1990-йилда Ромки TCP/IP протоколи орқали ушбу буюмни тармоққа улаган ва ундан масофадан туриб фойдаланишга киришган.

2008-йилга келиб эса интернет энди ҳақиқатан ҳам “буюмларники” бўлиб қолди. Чунки, ўша йили интернетга уланган буюмлар сони интернетга уланган одамлар сонидан ошиб кетган эди. Бу рақам борган сари ўсишда давом этди ва 2018-йилга келиб, жаҳон бўйлаб тармоққа уланган буюмлар сони эндиликда телефонлар сонидан ҳам ўзиб кетгани таъкидланмоқда.

Хўш, бундан мақсад нима?

Одамзотни буюмларни интернетга улаш ва уларни бошқаришда интернетдан фойдаланишга ундайдиган икки хил омил мавжуд. Биринчиси ва энг дастлаб намоён бўлгани бу - эринчоқликдир. Ўша Ромки ҳам тостерни ўрнидан турмай, ётган жойида ишга тушириб, тайёр нонуштага чиқишни мақсад қилган бўлса керак.

Тасаввур қилинг, Сиз ошхона буюмларингизни интернетга улайсиз ва кун тартибингиздан келиб чиқиб, уларга қандайдир сценарийлар юклаб қўясиз. Улар эса, интернет орқали ўзаро мулоқот қилиб, Сизга масалан, эрталабки соат 6-00 га аввалдан чой қайнатиб туради, дераза пардаларини кўтаради, хонани шамоллатиб, телевизорни керакли каналга қўйиб ёқиб қўяди.

Зўр-а? Тўғрими? Бу - буюмлар интернетининг биринчи муддаоси. Иккинчи жиҳат эса анча жиддий ва у хавфсизлик масалалари билан боғлиқ. Тайинки, айниқса аёллар кўп бора аллақачон уйдан чиқиб бўлиб, кейин миясига “лоп” этиб урадиган “дазмолни ўчирмай чиққан бўлсам-а” - деган ҳолатга тушишган.

Баъзилар эса, уйда сув тошириб юбориб, пастки қаватдаги қўшниларни ҳам қийнаб қўйган ҳолатлар бўлган. Буюмларни интернетга улаш бундай салбий ҳолатларни олдини олишга ва кишига хотиржамлик бағишлашга ҳам хизмат қилади.

Ўша дазмолни башарти ўчирмай чиққан бўлсангиз ҳам, уни масофадан туриб, телефонингиз орқали ўчириб қўйишингиз мумкин. Ёхуд, шундай сценарий тайёрлаб қўясизки, дазмолга айтайлик икки дақиқадан кўп вақт орасида қўл теккизилмаса, автоматик равишда ўзини-ўзи токдан ўчиради.

Сув тошиб кетса ҳам, бу жараённи қайд этган датчиклар интернет орқали уйга кираверишдаги қувурдаги вентилни ёпишга буйруқ бериши мумкин. Бундан албатта Сиз ҳам бехабар қолмайсиз (чунки, датчик Сизга интернет орқали мулоқотга чиқиб, сув тошигани ҳақида хабар беради, шу билан бирга, вентил ҳам Сизга алоқага чиқиб, сувни киришдан беркитганини “маълум қилади”).

Булар оддий, маиший мисоллар

Масалан, буюмлар интернетига уланган камерани хонадонингиз олдига ўрнатсангиз, уйингизга “чақирилмаган меҳмон” келиши билан у ўз ўзидан ишга тушиб, пойгакдаги одамни суратга ёки видеога туширади ва Сизга юборади. Агар, ўша бегона шахс эшикни очишга уринса бу ҳақида ҳам камера эшик қулфига хабар бериб, қўшимча ҳимоя воситаларини ишга жалб қилиши ва ҳатто “02” га ўзи қўнғироқ қилиши мумкин.

Буларнинг барчаси инсон иштирокисиз, буюмларнинг ўзи томонидан интернет орқали бажарилади. Энергия тежамкорлиги борасида ҳам буюмлар интернети яхши самара бериши мумкин. Масалан, сиз хонада бўлган пайтингизда, кондиционер сенсори Сизнинг борлигингизни ўзи сезиб, ўзи ишга тушади ва совита бошлайди.

Иситиш ва ёритиш тизимини ҳам шундай созлаш мумкин. Хуллас, бу борада буюмлар интернети одамга жуда кўп имкониятлар тақдим этади ва улардан қандай фойдаланиш одатда одамнинг ўз фантазия даражаси билан чекланади холос.

Биз юқорида айтиб ўтган жараён, яъни, буюмлар интернетини хонадонда қўллаш ҳозирда “Ақлли уй” деб номланадиган тушунча остига бирлаштирилган. Бу жараённинг нисбатан йирикроқ ва муҳимроқ кўриниши “Ақлли шаҳар” консепциясида намоён бўлиши мумкин.

Масалан, бунда шаҳарнинг ижтимоий аҳамиятга эга муҳим қисмлари “транспорт воситалари, светофорлар, хавфсизлик тизимлари ва ҳоказоларнинг техник воситаларини ҳам буюмлар Интернети”га улаш мумкин.

Дейлик, светофорлар ва автомобилингиз интернет орқали мулоқот қилса, Сизга машинангиздаги сенсорли экран шаҳарнинг қайси кўчалари тирбанд ва қайси кўчалари нисбатан ҳоли эканини кўрсатиб бориши мумкин. Офисингиз ҳам “ақлли офис” тизимида лойиҳаланган бўлса, масалан, машинангиз офисга етишга икки дақиқа қолганда ўзи интернет орқали хонангиздаги чироққа, кондиционерга, ноутбукка Сизнинг келишингиз ҳақида хабар беради. Улар эса буйруққа итоат қилган ҳолда ишга тушиб, хонага киришингизга тайёр туради.

Сизга бу ёзаётган гаплар эртакдек туюлаётган бўлиши мумкин. Лекин, ишонинг, бу кўз ўнгимизда содир бўлиб турган реалликдир. Сизга бу ҳали узоқ келажакдек ҳам туюлиши мумкин. Бироқ, бир пайтлар ота-боболаримиз от-аравалар замонасидан автомобиллар даврига қадам қўйишганидек, энди биз ҳам оддий буюмлардан интернет орқали ўзаро мулоқот қила оладиган “ақлли” буюмлар замонасига кириб келмоқдамиз.

Ҳозирда буюмлар интернети истиқболи порлоқ бозор бўлиши билан биргаликда, бу бозорни шиддат билан ривожланишдан тўсиб турган айрим муаммолар мавжуд. Биринчидан, ҳали буюмларни интернет орқали ўзаро мулоқот қилиши учун ягона халқаро стандартнинг ишлаб чиқилмаганлигидир.

Натижада, буюмларни интернетга улаш имконини берадиган қилиб чиқараётган аксарият ишлаб чиқарувчилар ўз бизнесларини ҳимоя қилиш мақсадида, маҳсулотларни қандайдир хос ёпиқ протоколларда ишлайдиган қилиб, ички стандартлар асосида чиқаришмоқда.

Бу эса, уйдаги ҳамма интернет буюмларни фақат ўша фирмадан олишга мажбур қилишга мўлжалланган. Лекин бу ҳол узоққа бормаслиги аниқ. Чунки, бозор бундай ўйинларни ёқтирмайди.

Аммо, буюмларнинг интернет тилини стандартлаштиришга қаратилган дастлабки муваффақиятли уринишлар аллақачон мавжуд. Масалан, ҳозирда кўплаб ишлаб чиқарувчилар “Z-wave” технологиясига боғлана оладиган буюмларни ишлаб чиқаришга ўтишган.

Буюмлар интернетининг оммалашишига ҳозирча тўсқинлик қилаётган энг катта омил эса, интернетли буюмларнинг ҳозирча бироз қимматлигидир. Биз юқорида таърифлаган “ақлли уй” системасидаги минимал тўплам, масалан, ўзи ишга тушадиган чироқ, эшик қулфи, камера ва сув тошишини аниқловчи датчикдан иборат тўплам ўртача 2000$ атрофида бўлиб, системани янада кенгайтириш яна ҳам харажатларнинг кўпайишига олиб келади.

Лекин, бир пайтлар компьютерлар фавқулодда қиммат бўлиб, кейинчалик, масалан бир неча баробар арзон бўлиб кетгани сингари, интернетга улана оладиган буюмлар ҳам тобора арзонлашиши табиий. Чунки, буёғига ишлаб чиқарувчилар орасида рақобат айнан шу йўналишда кетади.

Ахир, “Артел” кондиционерининг ҳам рекламасида унинг “wi-fi” билан ишлаши бежизга урғу билан таъкидланмаган. Хуллас, буюмлар интернети ҳали уфқ ортидаги узоқ масофада эмас. Бу соҳа шиддат билан ривожланиш босқичига ўтган. Тайёр туринг - уйда пишлоқ қолмаганини Сизга хотинингиз эмас, музлатгич хабар қиладиган пайт яқин.

О программе Қобилжон Атаханов

Смотрите также

Ўзнетда саводсизлик муаммолари ёки ...

Ўзнетда саводсизлик муаммолари ёки ...

Ўзнетда саводсизлик муаммолари ёки ўзбек тилидаги сайтларда тилга бўлган эътибор   “Тилга ихтиёрсиз, элга эътиборсиз“. …

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *